kaders:
• Millenniumdoelen
• Micha Cursus
• Micha Campagne

Als er niets gebeurt, zullen tussen nu en 2015 miljoenen kinderen sterven aan ziektes die goed te behandelen zijn. Hoe kun je als christen onaangedaan blijven bij dit soort feiten? De Micha Campagne zet christenen aan tot actie.

Door Arjen Droog

Met een aanstekelijke gedrevenheid vertelt Marnix Niemeijer over de Micha Campagne, die in september zal starten. De campagne is de Nederlandse versie van de internationale Micah Challenge. In dertien andere landen is ook een nationale campagne opgezet. De Micah Challenge is geïnitieerd door meer dan driehonderd christelijke organisaties over de hele wereld. TEAR Fund, waar Niemeijer directeur van is, is daar een van. Bovendien is TEAR Fund de initiator van de Nederlandse campagne. Niemeijer: ,,We hebben niet iets nieuws bedacht. De Verenigde Naties en alle wereldleiders hebben in de vorige eeuw ambities voor een betere wereld geformuleerd, de Millenniumdoelen. Wij nemen die ambitie over, vanuit een christelijke motivatie.''

Links activisme
Gerechtigheid is – vanuit de calvinistische traditie – een belangrijke term in het christendom, aldus Niemeijer. ,,Maar dat gaat dan vooral om gerechtigheid tussen God en mensen. Dit is niet vanzelfsprekend gekoppeld aan de sociale kant van gerechtigheid. De gerechtigheid tussen God en mens lijkt maar al te vaak een soort van eindpunt te zijn, en niet een scharnierpunt.''
Sociale gerechtigheid roept bij sommigen misschien de sfeer op van linkse activisten. Maar Niemeijer benadrukt dat dat niets met de Micha Campagne te maken heeft: ,,Voor de mensen die aan deze campagne werken, staat het volgen van Jezus voorop. Ze willen daarin geen concessies doen. Het Evangelie is juist een drijfveer om je druk te maken over het sociale onrecht in de wereld. Als ik vragen over activisme krijg, zeg ik: 'Is een praiseavond dan ook activistisch?' Het antwoord is dan meestal: 'Nee, dat is aanbidding.' Waarop ik vraag: 'Is iemand voeden die honger heeft dan geen aanbidding?' Voor veel mensen is dat een eyeopener. Aanbidding moet je niet versmallen tot een manier van zingen. Ons hele leven is aanbidding.''
Recht doen, op kleine en grote schaal, is onlosmakelijk verbonden met de evangelieboodschap. En de Micha Campagne is bedoeld om christenen hiervan bewust te maken. Niemeijer citeert een vers uit Spreuken: ,,'Wie een verschoppeling onderdrukt, beledigt zijn Schepper, wie zich over een arme ontfermt, eert Hem.' (Spr. 14:31) Vooral in de evangelicale wereld, waar ik zelf onderdeel van uitmaak, is dit bewustzijn er onvoldoende. Binnen evangelicale kerken en lokale gemeentes lijken christenen op allerlei nieuwe manieren op zoek te zijn naar spiritualiteit. Zonder tekort te doen aan die initiatieven, lijken vele ervan vooral een internkerkelijke en persoonlijke spits te hebben. Ik ben ervan overtuigd dat het de hoogste tijd is de Geest ruimer baan te geven door in te zien én zichtbaar te maken dat de Geest ook daar is, waar in naam van Jezus Christus pijn en leed verzacht wordt, armoede bestreden en onrecht uitgebannen wordt. Dat betekent dat er offers worden gevraagd, in geld, tijd, creativiteit en doorzettingsvermogen.''
Deze sociale gerechtigheid is volgens Niemeijer al vanaf de vroegchristelijke kerk een wezenlijk onderdeel van de evangelieverkondiging. ,,Als mensen leven in mensonwaardige omstandigheden, dan is dat ook Schepperonwaardig'', benadrukt Niemeijer.

Berlijnse Muur
Het klinkt allemaal wat streng, maar Niemeijer wil niet drammerig zijn. ,,Met de Micha Campagne willen we heel open zijn. Zo zijn we in contact gekomen met nogal verschillende landelijke kerken, die mee willen werken: de Kerk van de Nazarener, de Unie van Baptisten, de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Gereformeerd Kerken (vrijgemaakt). Ze accepteren elkaars verschillen en vinden allemaal dat de ideeen achter de Micha Campagne onlosmakelijk gekoppeld zijn aan christen-zijn. Datzelfde geldt voor een groeiend aantal organisaties die ook hun medewerking hebben toegezegd. In oktober 2005 kwamen er ongeveer tien organisaties nieuwsgierig naar de eerste bijeenkomst toe. We zijn nu een halfjaar verder en er hebben zich inmiddels meer dan dertig organisaties aangesloten.''
Volgens Niemeijer is de tijd rijp voor deze actie. Hij noemt dat het Gebot der Stunde – zoals het ook bij de officiele start van de Micah Challenge in Mexico is geformuleerd: ,,In de negentiende eeuw kwam er een eind aan de slavernij. In de twintigste eeuw kwam er een eind aan de apartheid. Ik geloof dat er in deze eeuw een einde komt aan de schrijnende tegenstelling tussen materiele rijkdom en armoede. Misschien dat je denkt: 'Dat kan niet', maar dat werd in de jaren zestig ook gedacht van de val van de Muur in Berlijn. Opeens ontstaat er een nieuwe realiteit.''

De Micha Campagne is de Nederlandse versie van de wereldwijde Micah Challenge, waar CVKoers al eerder aandacht aan besteedde. Niemeijer was in 2003 bij de start van de Micah Challenge. ,,Dat heeft persoonlijk heel veel met mij gedaan. Ik was daar met driehonderd broers en zussen van over de hele wereld. En dat was soms heel confronterend. Je merkt dat het vraagstuk rond armoede ook te maken heeft met je eigen positie in de wereld. Het hoort bij de reikwijdte van het Evangelie dat je – levend in het Westen – beseft dat het Westen oneerlijkheid in stand houdt. Je maakt zelf onderdeel uit van dit systeem.''
Een van de duidelijkste manieren waarop het Westen de oneerlijkheid in stand houdt, zijn de handelsbarriéres. Niemeijer: ,,Op die manier verdient de westerse wereld heel veel geld, en krijgen de arme landen geen kans op onze markt. Als je niet oppast, wordt ontwikkelingssamenwerking dan een soort schaamlap.''

Pauzemoment
Sociale rechtvaardigheid mag van Niemeijer ook een onlosmakelijk onderdeel van een kerkdienst worden. Nu is de collecte vaak het enige moment waarop het onderwerp aan de orde komt, maar die collecte wordt nogal eens ervaren als een pauzemoment in de dienst. ,,De mindset van christenen moet veranderen'', zegt Niemeijer. ,,En ook in het gebed mag er meer aandacht komen voor recht en gerechtigheid. Waarom wordt er niet gebeden voor de Millenniumdoelen?'' En hij accentueert: ,,Het is niet geloof-waardig dit buiten je gebedswereld te houden.''
Armoede is een belangrijk onderwerp, dat te veel onderbelicht blijft in de kerk, stelt hij. Ter illustratie citeert Niemeijer een bekende van hem:
,,Homoseksualiteit is een onderwerp waarover in veel kerken uitgebreid wordt gediscussieerd. Maar een anglicaanse predikant uit het bestuur van TEAR Fund Groot-Brittannie zei laatst: 'Als je alle pagina's over homoseksualiteit uit je bijbel zou scheuren, dan zou je dat niet aan de dikte van de bijbel kunnen zien. Maar als je alle pagina's over armoede uit je bijbel scheurt, dan is die bijbel een flink stuk dunner geworden'.''
Recht en rechtvaardigheid zijn belangrijke thema's in het Evangelie. Dat is te lang onderbelicht geweest, maar met de Micha Campagne moet daar nu verandering in komen. Niemeijer: ,,De Micha Campagne is geslaagd als christenen individueel en kerken als collectief, het vanzelfsprekend vinden dat recht en dienstbetoon onderdeel zijn van een christelijke levensstijl.''
De Micha Campagne is dan ook geen fondswervingscampagne, maar een bewustwordingscampagne. Ze wordt gefinancierd door de organisaties die zich hebben aangesloten. Elke organisatie doet een bijdrage naar draagkracht. Verder worden er subsidies aangevraagd bij verschillende fondsen, en steekt TEAR Fund er ook eigen geld in.

Consumentisme
Het enthousiasme van Niemeijer voor dit onderwerp heeft een persoonlijke oorzaak. Niemeijer: ,,Als je ergens leest: 'Het gaat slecht met Nederland', dan weet iedereen meteen dat het over de economie gaat. Consumenten moeten meer gaan besteden, anders blijft de groei uit. De mensen zijn consumenten geworden. En dat merk ik ook aan mezelf: ik koop veel meer dan mijn ouders. Maar ik ben toch meer dan alleen maar een consument? Dit consumentisme veroorzaakt een eenzijdige blik op de wereld, waar ik zelf ook mee worstel. Als mensen kinderen krijgen, zeggen ze: 'Ik hoop dat ze later een goede baan krijgen.' Maar tegelijkertijd weet je dat je daarmee te weinig zegt.''
Niemeijer lijkt hiermee een kern van de Micha Campagne te raken. ,,Ik merk ook de spanning als ik voortdurend als consument aangesproken word. Hierin ben je uiteindelijk op Gods ontferming aangewezen, en hier heb je de gemeente nodig om gezamenlijk tot gedragsverandering te komen.''
Een onbedoeld voordeel van de Micha Campagne in Nederland zou heel goed kunnen zijn dat mensen die het geloof de rug toe hebben gekeerd, of nooit gelovig zijn geweest, aangesproken worden door de boodschap van de campagne. Recht doen en goeddoen, om je heen en in de wereld, dat is een praktische boodschap van hoop. Niemeijer: ,,Ik doe dit uit liefde voor de wereld. Het Evangelie is niet alleen maar schuilen in het bootje bij Jezus. Het is ook om je heen kijken. Omdat recht gedaan en goedgedaan moet worden.''
Voor de vroegchristelijke kerk was goeddoen belangrijk. Niemeijer: ,,Ze deden goed aan iedereen en stonden daar ook om bekend.'' Dat past bij Jezus, die zich over zwakken en zieken ontfermt. Dat wil de Micha Campagne aanwakkeren bij christenen van vandaag. ,,Goeddoen en recht doen is niet de slagroom op het toetje, maar het is integraal onderdeel van de evangelieboodschap.''

Dit artikel maakt deel uit van het dossier Sociale gerechtigheid.

Dit artikel is verschenen in CV·Koers juli 2006